قوّهء محرّكهء چرخهاى زندگى انسان است ، هيچ نيروئى در بشر به قدر غرائز ايجاد حركت و فعاليت نميكند . ولى نكتهء قابل ملاحظه اينست كه غرائز و تمايلات حيات‌بخش بشرى اگر عاقلانه و با اندازه‌گيرى صحيح اعمال شوند منشأ خير و سعادتمند و اگر عقل آنها را رهبرى نكند و بىنظم و حساب اعمال شوند ، بدون ترديد منشأ صدها بدبختى و تيره روزى انسان خواهند شد . وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها . فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها . وجدان اخلاقى يكى از بهترين و بزرگترين عامل اجرائى براى جلوگيرى از گناه است . وجدان اخلاقيست كه گناهكار را بباد ملامت و سرزنش ميگيرد و از اين راه سخت‌ترين ضربات را بر او وارد مىكند . وجدان اخلاقى پاكترين و مقدسترين محكمهء قضائى براى رسيدگى بجرم و جنايت است . واقع‌بينى محكمهء وجدان در دنيا نظير محكمهء عدل الهى در قيامتست . همانطور كه روز قيامت خداوند به حق بين مردم حكم ميفرمايد ، وجدان اخلاقى نيز گناهكار را به حق مجازات و ملامت مينمايد . به همين مناسبت در قرآن شريف نفس لوّامه پس از ذكر قيامت آمده است : لا أُقْسِمُ بِيَوْمِ الْقِيامَةِ . وَ لا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ . روانشناسان ، آن نيروى درّاك را كه با سرشت بشر آميخته و در اعماق جان تمام ملّتها وجود دارد و بوسيلهء آن خوبيها و بديهاى اصلى را تشخيص ميدهند بنام « وجدان اخلاقى » ميخوانند .